pev.gr

Το ζήτημα της αξιολόγησης του ποιοι θα εισαχθούν στις σχολές της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης έχει …καταντήσει, όπως οι αναγνώστες του παρόντος γνωρίζουν, και τεράστιο και ιδιαίτερα πολυσχιδές. Οι προεκτάσεις του στο κοινωνικό γίγνεσθαι είναι - χιλιοδιαπιστωμένα και πολύπλευρα τονισμένα- πολύ σημαντικές για μια σειρά τομείς και επαγγελματικούς χώρους. Στόχος αυτού του σύντομου σημειώματος δεν είναι, εννοείται, και ούτε θα μπορούσε να είναι, η ανάλυση ή έστω η απλή παράθεση των προβλημάτων και των συνεπειών του. Προσωπικά -πάντως- και αιτιολογήσιμα πρεσβεύω, ότι το όλο σχετικό πλέγμα, εκτός από τις βαθύτατες και θεμελιώδεις στρεβλώσεις που προκαλεί σε όλο εκπαιδευτικό γίγνεσθαι της β΄ βάθμιας και, κυρίως, της λυκειακής εκπαίδευσης, είναι και αντιεπιστημονικό- αντιπαιδαγωγικό και ουσιαστικά αντιπαραγωγικό, αφού η επιτυχία προαπαιτεί την απεμπόληση κοινωνικά και επιστημονικά δημιουργικών ικανοτήτων και την εμπέδωση - κοινωνικά και επιστημονικά, επιμένω- αποστεωμένων και αναποτελεσματικών προτύπων. Η αλλαγή του μηχανισμού πρόσβασης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, εκτός από υπερώριμη και εξόχως αναγκαία, θα είναι αποτελεσματική μόνο αν σηματοδοτήσει ευρύτερες (σωστότερα ευρύτατες) αλλαγές σε ολόκληρο το πλέγμα της εκπαίδευσης ΜΟΝΟΣΗΜΑΝΤΑ!

Στόχος αυτού του σημειώματος είναι η συζήτηση μιας πτυχής, η οποία, ενώ διαχρονικά αναδεικνύεται και παίζει τον βασικό της ρόλο, ελάχιστα ή καθόλου συζητείται ΔΗΜΟΣΙΑ (αντίθετα, για μας τους άμεσα εμπλεκόμενους, αποτελεί πάγιο στοιχείο συζήτησης, …γκρίνιας - αγανάκτησης). Αναφέρομαι στον τρόπο παρουσίασης της ΚΡΙΤΙΚΗΣ των θεμάτων που τίθενται στις Πανελλήνιες Εξετάσεις από τα Μ.Μ.Ε. και τις συνέπειες της.

Με τις δεδομένες - ελάχιστες- εξαιρέσεις που, φυσικά, επιβεβαιώνουν τον κανόνα, το κυρίαρχο μοτίβο των δημοσιευμάτων και των αναφορών στα διάφορα Μ.Μ.Ε. αμέσως μετά το διαγωνισμό των παιδιών το Μάιο – Ιούνιο είναι: «Εύκολα - …Βατά», «Δύσκολα- Απαιτητικά»! Δε χρειάζεται να έχει κανείς την προσωπική εμπειρία να του προτείνουν το «μαρκούτσι» στο στόμα για να απαντήσει μονοδιάστατα και επιλεκτικά στις πιο πάνω ερωτήσεις. Μπορεί να το αντιληφθεί, αν ελάχιστα παρακολουθήσει για μια μικρή αλληλουχία ετών τα σχετικά δημοσιεύματα και αναφορές.

Τι ωραία και τι καλά αν τα θέματα έχουν χαρακτηριστεί …από τους «ειδικούς» (κυρίαρχα από εκπροσώπους της Ένωσης Φροντιστών) «εύκολα και βατά». Αντίθετα, αν από τους ίδιους «κύκλους» τα θέματα χαρακτηριστούν «δύσκολα και απαιτητικά», το γεγονός σηματοδοτεί ακόμα και πρωτοσέλιδα «ΣΦΑΓΗ» στο τάδε ή το δείνα μάθημα. «Οι υποψήφιοι που στοχεύουν σε υψηλόβαθμες σχολές πρέπει να βάλουν τα δυνατά τους στα επόμενα μαθήματα».

Τα ΚΥΡΙΩΣ ζητούμενα, δηλαδή αν -στο υπάρχον σύστημα- τα θέματα ήταν σαφή, κάλυπταν ευρύ φάσμα της εξεταζόμενης ύλης, η ορθή και ολοκληρωμένη απάντηση τους απαιτούσε την βαθειά κατανόηση, την κριτική - συνδυαστική προσέγγιση του γνωστικού αντικειμένου, αν η υφή των θεμάτων μπορεί να σημάνει προβλήματα (ανισορροπίες …ή και αδικίες) στην βαθμολόγηση των γραπτών ή απλά αναδείκνυαν μια «παπαγαλίστικη» στάση ή «τεχνική» προσέγγιση χωρίς να άπτονται της ουσίας του επιστημονικού αντικειμένου, αν υπήρχε μια αποτελεσματική διαβάθμιση δυσκολίας, τα οποία αποτελούν συνήθως συστατικά των σχολίων των αντίστοιχων Επιστημονικών Ενώσεων ή μεμονωμένων συναδέλφων του φροντιστηριακού χώρου, ΟΤΑΝ αναφέρονται, έρχονται τουλάχιστον σε δεύτερη ή τρίτη μοίρα.

Οι Πανελλήνιες Εξετάσεις, άμεσα αφορούν πολλές δεκάδες χιλιάδες οικογένειες κάθε χρόνο. Τα τεκταινόμενα σε αυτές παρακολουθούν και οι οικογένειες των πολλαπλάσιων μαθητών του λυκείου, τουλάχιστον, γενικότερα. Αφορούν, επίσης, και έναν ισχυρό παράγοντα στο «επιχειρείν» της ελληνικής πραγματικότητας. Αυτόν της λεγόμενης «παραπαιδείας» και της ιδιωτικής μεταλυκιακής εκπαίδευσης. Είναι, συνεπώς, σαφές ότι έχουν και «πολιτική» - ψηφοθηρική σημασία. Πόσο μάλλον σε προεκλογικές περιόδους… Είναι, όμως, αυτός επαρκής λόγος, ώστε η κριτική των σχετικών ζητημάτων να υπηρετεί κυριαρχικά τέτοιους στόχους δημιουργώντας σωρεία προβλημάτων στα παιδιά (και τις οικογένειες τους)και βεβαίως στην κοινωνική αποτελεσματικότητα της συνολικής εκπαιδευτικής διαδικασίας;

Στο επόμενο μετά τις Πανελλήνιες Εξετάσεις διάστημα, το σχετικό ενδιαφέρον κρατιέται από τις «πληροφορίες από τα βαθμολογικά κέντρα» και κορυφώνεται με τις αναλύσεις για το «πού θα κινηθούν οι βάσεις εισαγωγής» αμέσως μετά την ανακοίνωση των βαθμολογιών των υποψηφίων. Οι αναλύσεις αυτές, εύλογα, στηρίζονται σε μια βασική παράμετρο: Το ποσοστό των υποψηφίων φοιτητών που θα επιλέξουν την τάδε σχολή στο μηχανογραφικό τους έντυπο- δήλωση να μη διαφοροποιείται ισχυρά από αυτό των αμέσως προηγούμενων χρόνων! Την τελευταία εικοσαετία έχουμε, όμως, βιώσει σοβαρές αποκλίσεις σε αυτό, με αποτέλεσμα πολλά παιδιά - υποψήφιοι φοιτητές να οδηγούνται σε επιλογές διαφορετικές από τη θέληση τους με κριτήριο αυτό που διάβασαν σε εφημερίδες και ιστοθέσεις για την «πορεία» των βάσεων.

Συχνά - πυκνά, τέλος, (όπως για παράδειγμα φέτος) μετά την ανακοίνωση των βάσεων εισαγωγής στο τέλος Αυγούστου, εμφανίζονται νέα δημοσιεύματα που καταπιάνονται με το πρόβλημα της διαμόρφωσης των βάσεων και τα προβλήματα που δημιουργούνται… Συχνά, οι ίδιοι άνθρωποι και στα ίδια μέσα που μιλούσαν για την «ανακούφιση» των υποψηφίων από την ευκολία των θεμάτων, αναφέρονται (περίτεχνα είναι η αλήθεια!) στο πρόβλημα που προκύπτει για δεκάδες χιλιάδες παιδιά και οικογένειες από το γεγονός της εκτίναξης των βάσεων εισαγωγής. Οι αναλύσεις για το γεγονός ότι χιλιάδες όνειρα (καθόλου ανερμάτιστα) νέων ανθρώπων καταστρέφονται, ότι οικογένειες αναγκάζονται να εκποιήσουν περιουσιακά στοιχεία για να σπουδάσει το παιδί τους σε άλλη πόλη ή το εξωτερικό, ενώ αυτό «έγραψε ψηλούς βαθμούς», τουλάχιστον σπανίζουν και περνούν στα «ψιλά» όταν υπάρχουν. Τα πρωτοσέλιδα περί «σφαγής» σε κάποιο μάθημα στο ίδιο Μ.Μ.Ε. είναι σαν να μην υπήρξαν, όπως και τα προβεβλημένα και ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΑ επιβαλλόμενα για κάποιους «τα θέματα μπορούσαν άνετα να απαντηθούν από έναν σωστά προετοιμασμένο μαθητή», τα οποία η βαθμολογική πραγματικότητα ανέτρεψε σε κάποια μαθήματα.

Κυρίως, όμως, και για όλο το χρονικό διάστημα μέχρι πριν τις επόμενες Πανελλήνιες Εξετάσεις απουσιάζει η όποια αναφορά - ανάλυση για το περιεχόμενο, τη στόχευση και την υφή των θεμάτων που τίθενται σε αυτές τις εξετάσεις.

Τι και αν έχουν κατατεθεί πλειστάκις εμπεριστατωμένες απόψεις για αυτό, τι και αν αποτελεί το κεντρικό στοιχείο ενασχόλησης για δεκάδες χιλιάδες μαθητές και τους με κάθε τρόπο εμπλεκόμενους, τι και αν η υφή και η στόχευση των θεμάτων των Πανελληνίων Εξετάσεων καθορίζουν την εκπαιδευτική πράξη στο ελληνικό σχολείο, τι και αν στρεβλώνουν και «πνίγουν» τις δημιουργικές δυνατότητες χιλιάδων νέων ανθρώπων, τι και αν τα ιδρύματα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης ζητούν άλλα εφόδια;

Θα επανέλθουμε την επόμενη χρονιά στο αναμάσημα: Θέματα «Βατά και εύκολα που δεν προβλημάτισαν τους μαθητές» ή θέματα «δύσκολα και για πολύ καλά προετοιμασμένους». «Οι βάσεις θα ανέβουν στις υψηλόβαθμες σχολές», «Κατρακύλα των βάσεων», «Πολλά περιφερειακά Τ.Ε.Ι. θα κλείσουν» κ.τ.λ. Εύλογα θα πει κανείς: Μα αυτό το φαινόμενο δεν αφορά μόνο το συγκεκριμένο θέμα. Αποτελεί τον κανόνα, γενικευμένα! Εννοείται ότι συμφωνώ. Αυτό, όμως, δεν αποτελεί λόγο για να μην προσπαθήσουμε και σε αυτόν τον τομέα (τον τόσο κρίσιμο) να αλλάξουν τα πράγματα. Η εμπειρία έχει δείξει ότι η συστηματική και αιτιολογημένη προσπάθεια σε σχετικά θέματα φέρνει αποτέλεσμα, έστω και δύσκολα, έστω και σταδιακά.

Να θυμίσω, για παράδειγμα, ότι:

• Πριν λίγα μόλις χρόνια η άποψη της Π.Ε.Β. …απλά δεν υπήρχε για τα Μ.Μ.Ε. για ΟΛΟΚΛΗΡΟ το φάσμα των εφαρμογών των βιολογικών επιστημών και της δραστηριοποίησης των Βιολόγων! Το γεγονός ότι όλο και πιο πυκνά ζητείται η θέση της για μια σειρά ζητήματα είναι προϊόν, σε τεράστιο βαθμό, της δραστηριότητας της, όσο ελλιπέστατη, «κουτσή» και μη έγκαιρη και αν είναι αυτή!
  
• Η άποψη της Π.Ε.Β. ειδικότερα για τα θέματα των Πανελληνίων (Γενικών) Εξετάσεων, παρότι γνωστοποιούταν εγκαίρως και εμπεριστατωμένα σε όλα τα Μ.Μ.Ε. αγνοείτο επιδεικτικά από αυτά. Σήμερα, αποτελούν εξαίρεση οι καθημερινές εφημερίδες μεγάλης κυκλοφορίας που δεν δημοσιεύουν ολόκληρη ή τα κύρια σημεία της σχετικής ανακοίνωσης. Τώρα πλέον τα ίδια τα μέσα απευθύνονται στην Π.Ε.Β. ζητώντας πιεστικά την άποψη της.
  
• Το γεγονός ότι τα τελευταία τρία χρόνια η κρατική τηλεόραση θεσμοθέτησε- προς τιμή της- να δημοσιοποιεί τις προτεινόμενες απαντήσεις στα θέματα ΟΛΩΝ των εξεταζόμενων μαθημάτων από όσες Επιστημονικές Ενώσεις ανταποκρίνονται (και όχι από τυχαία φροντιστήρια, όπως παγίως γινόταν!) είναι αποτέλεσμα συστηματικών προσπαθειών της Επιτροπής Παιδείας της Π.Ε.Β. και της καταλυτικής δράσης συναδέλφου βιολόγου, μέλους του Δ.Σ. της Π.Ε.Β. (όχι εμένα), ο οποίος δεν θέλει να δημοσιοποιηθεί το όνομα του… Είναι περιττό να επιχειρηματολογήσει κανείς για τη σημασία του γεγονότος, αν απλά και μόνο δει τις (μέχρι και πολύ μεγάλες) αποκλίσεις των «απαντήσεων» που προτείνονται σχεδόν κάθε χρονιά στα διαφορετικά Μ.Μ.Ε. από διαφορετικούς συναδέλφους του φροντιστηριακού χώρου, με τις όποιες σοβαρότατες συνέπειες! Αντίθετα, οι παροικούντες στην Ιερουσαλήμ γνωρίζουμε την αυξανόμενη σημασία των προτεινόμενων απαντήσεων της Π.Ε.Β. και για τους συναδέλφους βαθμολογητές. Παράλληλα, προβάλλονται και οι κρίσεις επι των θεμάτων, που φυσικά δεν αφορούν κυρίως την «ευκολία» ή τη «δυσκολία» τους, αλλά τα ουσιαστικά για τη διαδικασία στοιχεία τους. Τα τελευταία, θέλοντας και μη, και δημοσιοποιούνται και φτάνουν σε πολλά αυτιά (και αυτών που λαμβάνουν τις αποφάσεις!).
  

Συμπερασματικά: Η εκπαιδευτική κοινότητα στο σύνολο της ΟΦΕΙΛΕΙ να παρέμβει και να οδηγήσει σε αλλαγές και σε αυτόν τον νευραλγικό τομέα. Ο κάθε δημοσιογράφος που σχετίζεται, ο κάθε υπεύθυνος εφημερίδας και καναλιού πρέπει να οδηγηθεί σε άλλη, ουσιαστική και κοινωνικά χρηστική προσέγγιση. Αυτό επιβάλλεται από τις (εμπεριστατωμένες) πληροφορίες που του παρέχονται, οι οποίες είναι προϊόν της συλλογικής ή και της προσωπικής στάσης των εμπλεκόμενων εκπαιδευτικών. Οι δρόμοι υπάρχουν, ας συνδράμουμε όλοι οι σχετιζόμενοι (καθηγητές σχολείων, συνάδελφοι βαθμολογητές, συνάδελφοι φροντιστές, υπεύθυνοι Επιστημονικών Ενώσεων) για την διαφοροποίηση των πραγμάτων στη χειμαζόμενη ελληνική εκπαίδευση και το καλό των μαθητών μας.

Ανδρέας Ζοάνος Βιολόγος – καθηγητής β΄ βάθμιας εκπαίδευσης, Μέλος Δ.Σ. της Π.Ε.Β.